اسراف و تبذیر، یک آفت جهانى
«اسراف»به معنى وسیع کلمه هرگونه تجاوز از حد در کارى است که انسان انجام مىدهد ولى غالبا این کلمه در مورد هزینهها و خرجها گفته مىشود و از قرآن به خوبى استفاده مىشود که اسراف نقطه مقابل تنگ گرفتن و سختگیرى است. (۱)
«تبذیر» در اصل از ماده «بذر» و به معنى پاشیدن دانه مىآید، منتها این کلمه مخصوص مواردى است که انسان اموال خود را به صورت غیر منطقى و فساد، مصرف مىکند و معادل آن در فارسى امروز «ریخت و پاش» و «ولخرجى» است و به تعبیر دیگر «تبذیر» آن است که مال در غیر موردش مصرف شود، هرچند کم باشد و اگر در موردش صرف شود «تبذیر» نیست هرچند زیاد باشد.
چنانکه امام صادقعلیهالسلام که در ذیل آیه «و لا تبذر تبذیرا» در پاسخ سئوال کنندهاى فرمود: «من انفق شیئا فى غیر طاعة الله فهو مبذر و من انفق فی سبیل الله فهو مقتصد». (۲)
کسى که در غیر راه اطاعت فرمان خدا مالى انفاق کند، تبذیر کننده است و کسى که در راه خدا انفاق کند، میانهرو است.
رابطه اسراف و اتلاف مالکیت
در اسلام مالکیتى که از راههاى مباح حاصل شده باشد محترم شمرده شده است و جز در مواردى خاص که در فقه اسلامى مقرر شده از مالک سلب مالکیت نمىشود. در این جا لازم است این نکته روشن شود که مالک حق اتلاف را ندارد و حق تصرف تا مرز اتلاف پیش نمىرود، اگر مالک بخواهد ملک خویش را تلف کند نوعى «اعراض» تلقى مىشود به طورى که آن مال بکلى از مالکیت او خارج مىشود و رابطه مالکیتشخص با آن چیز از بین مىرود. «اعراض» یکى از عوامل سلب مالکیت است. اتلاف مال گناه است و تلفکننده اصولا در ملک خداوند تصرف نابجا کرده است. به عنوان مثال: شخصى از بالاى پشتبام لیوان خود را به قصد شکستن مىاندازد. اگر دیگرى در بین راه آن را بگیرد صاحب آن لیوان کدام یک از آن دو هستند؟ این بحثى حقوقى است که در فقه نیز مطرح است، شخص پرتاب کننده لیوان رابطه مالکیتخود را با لیوان قطع کرده است و این «اعراض» نام دارد در حالى که اگر او حق داشتشاهد تلف شدن مال خویش باشد این رابطه قطع نمىشد و قطع شدن رابطه مالکیتبه صرف این عمل بدین معنى است که او حق اتلاف ندارد. با اولین اقدام شخص «براى اتلاف مال خود» دو مساله به وجود مىآید: یک گناه تکلیفى و دیگر اثر حقوقى که همان قطع مالکیت اوستبه گونهاى که اگر فرد دیگرى آن مال را از تلف شدن نجات دهد مالک آن مىگردد.
تاريخ : شنبه 10 بهمن 1388
تعریف لغوی: اسراف از ریشه سرف یعنی تجاوز کردن و از حدّ گذشتن در هر کاری که انسان انجام میدهد.
[1]
تعریف اصطلاحی: کلمه اسراف به معنای خارج شدن از حدّ اعتدال و تجاوز از حدّ در هر عملی است که انسان انجام میدهد. هر چند که به گفته راغب غالباٌ در مورد پول خرج کردن استعمال میشود.
[2]
کلمه اسراف کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده روی در کمیّت و کیفیّت و بیهوده گرایی و اتلاف و مانند آن را شامل میشود.
[3]
معانی اسراف در قرآن:
|